Verschil tussen ethiek en moraal

Veel mensen gebruiken de termen “ethiek” en “moraal” door elkaar. Ze denken dat “ethiek” en “moraal” hetzelfde betekenen. Dat is niet juist.

Moraal is het geheel aan normen en waarden. Je moraal zijn alle normen en waarden die voor jou belangrijk zijn. Met je moraal bepaal je of je iets goed of fout vindt. Goed zijn de dingen die bij jouw normen en waarden passen; fout zijn de dingen die niet bij jouw normen en waarden passen.

Ethiek is het (kritisch) nadenken over de moraal. Waarom vind je dat iets wel of niet bij jouw normen en waarden past? Iets is “ethisch” als je er nog even over na moet denken. Je weet dan nog niet of je het goed of fout vindt. Je hebt nog geen oordeel.

“Je ethisch gedragen” betekent dus dat je nadenkt over hoe je moet handelen. “Je moreel gedragen” betekent dat je handelt volgens je eigen moraal. Handelen volgens je eigen moraal is iets dat je eigenlijk zonder nadenken moet kunnen. Het wordt pas spannend als je aan ethiek gaat doen. Dan kun je erachter komen dat jouw moraal helemaal niet zo vanzelfsprekend is.

Kijk nu eens naar het volgende citaat uit een ingezonden brief uit het NRC Handelsblad van 8 januari 2013. Vanuit een ethisch standpunt is de morningafterpil net zo onjuist als abortuspraktijken.

Zoals je ziet, verwart deze briefschrijver ethiek en moraal. Hij heeft het over een ethisch standpunt dat als oordeel geeft dat iets “onjuist” is. Maar zoals gezegd: iets is ethisch als je er nog geen oordeel over hebt. De schrijver bedoelt hier dat vanuit zijn morele standpunt “het voorschrijven en innemen [van de morningafterpil] net zo onjuist is als abortus”.

Er is nog een tweede reden waarom de term “ethisch” hier niet op zijn plaats is. De briefschrijver vergelijkt de morningafterpil met abortus. Volgens hem is dat hetzelfde. Maar als hij een goede vergelijking tussen de twee had gemaakt (met andere woorden erover had nagedacht) had hij gezien dat er een belangrijk verschil is tussen de twee: een abortus wordt toegepast als er zeker een zwangerschap is; de morningafterpil wordt gebruikt als er een kans bestaat dat er een zwangerschap is. Bij het gebruik van de morningafterpil is het dus niet zeker dat er een zwangerschap wordt afgebroken. Het is mogelijk dat er een zwangerschap wordt afgebroken. Bij een abortus wordt zeker een zwangerschap afgebrokken.

Zeker en mogelijk zijn twee heel verschillende dingen. Als je ethisch bezig bent, moet je je afvragen of je iets dat zeker is op dezelfde manier moet beoordelen als iets dat mogelijk is. Het is juist de ethische vraag of “het voorschrijven en innemen van de morningafterpil net zo onjuist is als abortus”.

Advertenties

5 Reacties

  1. ethiek is voor mensen zonder moraal

    1. Een moraal wordt vaak overgenomen van anderen. Vaak ook zonder er over na te denken van “hé, klopt dat wel?” Mensen die zeggen dat ze ethiek niet nodig hebben omdat ze genoeg hebben aan moraal zijn bang om af te wijken van de groep. Ethiek is voor mensen die durven na te denken.

  2. Interessant, heb ik het goed als dit heel erg vaak verkeerd gebruikt wordt?
    2 voorbeeldjes:
    http://muziek-en-film.infonu.nl/televisie/74867-televisiereclame-wat-is-ethisch-verantwoord.html
    https://www.startpagina.nl/v/maatschappij/vraag/148369/ethisch-verantwoord

    Ethisch verantwoord handelen betekent dus dat je verantwoord nadenkt over moraliteit?

    1. Dag Mark,

      Interessante casussen.

      In het gewone spraakgebruik wordt “ethisch verantwoord” meestal gebruikt om te zeggen dat iets “moreel juist” is. Zo wordt het volgens mij in beide voorbeelden ook gebruikt.

      Maar ethiek is het nadenken over de moraal. Ethisch verantwoord betekent dan dat je kunt beargumenteren (verantwoorden) waarom iets moreel juist is. Om de vraag van de tweede casus te nemen: is het ethisch verantwoord om iemand 3 miljoen voor een beeldje te bieden, terwijl je weet dat het 4 miljoen waard is? Nou, nee, er wordt in die vraag helemaal niets verantwoord, laat staan ethisch. De vraag zou eigenlijk moeten zijn: is het ethisch te verantwoorden om …? De ethische verantwoording staat in de antwoorden (Het wordt daar “handel” genoemd, maar het zijn utilistische argumenten waarom die daad moreel juist is).

      Als je met “verantwoord” “beargumenteerd” bedoelt, dan is het antwoord op je laatste vraag: ja, klopt.

  3. Dank voor uw uitleg

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: